يکشنبه ۱۹ ارديبهشت ۱۴۰۰ ,9 May 2021
0
Share/Save/Bookmark
۰
تاریخ انتشار : دوشنبه ۲۳ فروردين ۱۴۰۰ ساعت ۰۹:۲۵
در گفت و گو با پژوهشگر میراث فرهنگی مطرح شد؛
رمضان؛ گنجینه سنت های بومی و کهن سیستان و بلوچستان/ نوای ربنا با چشمان "چمروگ"، "مردم داری" و "سوچکی و اوددار" به گوش می رسد
 
محمدعلی ابراهیمی گفت: مردمان سیستان و بلوچستان چند روز مانده به آغاز ماه رمضان با برپایی آیین های خاص به پیشواز می‌روند، این خطه به لحاظ داشتن پيشينه تاريخی و غنی فرهنگی، از جايگاه و ارزش والايي در ميان شهرستان‌ها و مناطق مختلف كشور برخوردار است، تعمیر، غبارروبی مساجد، اهدا فرش به مکان های مذهبی، کمک به نیازمندان و دادن خیرات و تهیه انواع کلوچه ونان ها، لبنیات وشیرینی و خشکبار محلی از جمله برنامه‌های پیش از آغاز ماه مبارک رمضان در سیستان و بلوچستان است.
محمدعلی ابراهیمی، پژوهشگر میراث فرهنگی و کارشناس مردم شناسی در گفت و گو با خبرنگار عصرهامون بیان کرد: عادات، آيين هاي و مناسك مختلفي در سيستان وبلوچستان وجود دارد كه هركدام دنيايي ازسخن است و در جاي جاي اين كهن مرز و بوم و در ايام و مناسبت ها ي گوناگون اجرا می شود.

وی بیان کرد: دين اسلام و مذهب در اين استان از اهميت به سزايي برخوردار است و يكي از عوامل مهم ايجاد، رشد و تكامل فرهنگ و وحدت در سيستان وبلوچستان يكتا پرستي، اسلام و اعتقاد راستين به خداوند منان و رسول مكرم اسلام وائمه اطهار محسوب می شود.

کارشناس مردم شناسی تصریح کرد: يكي از موضوعات مهم واساسي در فرهنگ مناسك و مراسم ملي ومذهبي تعيين زمان دقيق رسيدن ايام است كه در اصطلاح مردم نگاری وتاريخ به گاهشماری معروف است.

تعیین وقت و گاهشماری در سیستان

ابراهیمی عنوان کرد: در سيستان وبلوچستان مردم زمانی به درجه‌ای از تمدن رسيده‌ بودند كه گاه‌شماري ويژه‌ خود داشتند، حتي امروز هم گاه‌شماري قمری آن ها كه حساب رمضان، محرم و عيد فطر و قربان را با آن نگاه مي‌دارند ويژه‌ خودشان است و آن ها برای حساب و كتاب ميان خودشان از نام ماه‌هايی استفاده مي‌كنند كه در هيچ منبع ديگری، جز فرهنگ سيستان نمونه ندارد.

وی ادامه داد: مردم سيستان ماه‌های شمسی را به نام‌های ديگری مي‌خواندند و از فروردين ماه آغاز می ‌كردند به اين ترتيب كواذ، رهو، اوسال، تيركيانوا، سريزوا، مريزوا، توزر، هرانوا، آركبازوا، كژپشت، گژشن، ساروا؛ يعني فروردين، اردی‌بهشت، خرداد ...، اين مردم گويا به نوعی خودكفايی علمی رسيده‌اند كه ماه‌های قمری را نيز آن چنان كه خود می‌خواهند، نه آن چنان كه هست، به كار می‌برند.

آیین های ویژه ماه مبارک

پژوهشگر میراث فرهنگی گفت: مراسم و برنامه هایی که برای میزبانی از ماه مبارک رمضان قبل از فرارسیدن آن آغاز می شود، پس از تعيين زمان وشروع ماه مهمانی خداوند همانند ساير نقاط ايران در اين خطه نيز آيين هاي مرسوم است كه بخشي از ميراث معنوي ارزشمند ما محسوب می شود.

ابراهیمی تصریح کرد: مردمان این استان چند روز مانده به آغاز ماه رمضان با برپایی آیین های خاص به پیشواز می‌روند، سيستان وبلوچستان به لحاظ داشتن پيشينه تاريخی و غنی فرهنگی، از جايگاه و ارزش والايي در ميان شهرستان‌ها و مناطق مختلف كشور برخوردار است.

وی اظهار کرد: تعمیر، غبارروبی مساجد، اهدا فرش به مکان های مذهبی، کمک به نیازمندان و دادن خیرات و تهیه انواع کلوچه ونان ها، لبنیات وشیرینی و خشکبار محلی از جمله برنامه‌های پیش از آغاز ماه مبارک رمضان در سیستان و بلوچستان است.

کارشناس مردم شناسی ادامه داد: افطاری به نیازمندان و سحرخوانی و رمضان‌خوانی از آیین ها و آداب و رسوم ماه مبارک رمضان در سیستان و بلوچستان است از جمله ويژگي های فرهنگی استان كه بين دو قوم زابلی وبلوچ اشتراكات زيادي دارد آيين های ماه رمضان است.

رویت هلال ماه با ستاره شناسی در سیستان و چشمان تیزبین چمروک در بلوچستان

ابراهیمی تصریح کرد: با توجه به وجود رصدخانه در سیستان در سالیان قبل با استفاده از علم نجوم و ستاره شناسی زمان سحر را تشخيص مي دادند، دربلوچستان برای رویت ماه افراد خاص درهر روستا وجود داشت که آنان معروف بودند به (چمروک) یعنی کسانی که چشمان روشن وتیزبینی دارند که اغلب شکارچیان آن روستا بودند.

وی بیان کرد: از 2 روز قبل هنگام صبح قبل از طلوع آفتاب هلال ماه را در سمت شرق رصد می کردند، چنانچه 2 روز متوالی هلال را درهنگام صبح در شرق رویت نمی کردند تقریبا مطمئن می شدند آن روز هنگام غروب حلال باریک ماه را در سمت غرب آسمان رویت خواهند کرد.

پژوهشگر میراث فرهنگی افزود: به همین دلیل شب سی ام ماه شعبان از پله های مارپیچ مناره مسجد به سمت بالا حرکت و در بالای مناره خشتی مسجد بالا رفته و به هراه 2 یا سه نفر دیگر به عنوان شهود مشغول رصد هلال باریک ماه می شدند، در قدیم بدون امکانات و دوربین و فقط با چشمان تیزبین این شکارچیان ماه رصد می شد که اغلب هم موفق می شدند.

ابراهیمی اظهار کرد: پس از رویت ماه توسط یک یا چند نفر از همانجا جار می زدند (آ ماه و آ ماه و) یعنی آن ماه است و ماه را دیدیم در این هنگام دیگر مردم در مسجد و در منازل خود نیز نگاه می کردند چنانچه آنها هم ماه را می دیدند همین جمله را تکرار می کردند اگر مردم خودشان موفق به دیدن ماه نمی شدند بر اساس اعتمادی که به چمروک داشتند بلافاصله جار می زدند (آ ماه وآماه و) و این آواز به صورت دسته جمعی از طرف تمام اهالی محل به مدت 2 تا سه دقیقه در تمام روستا طنین انداز بود و مردم خوشحال که ماه مبارک رمضان را دیده اند.

وی  ادامه داد: اولین اقدام پس از رویت ماه دعایی است که به زبان بلوچی خوانده می شود و پس از دعا مردم آذوقه و مایحتاج ماه رمضان را اگر قبلا آماده نکرده بودند خرید می کردند تا غذای سحر به موقع پخت شود.

آمادگی برای ماه مبارک رمضان از سنت مردم داری تا غبارروبی مساجد

کارشناس مردم شناسی بیان کرد: در استقبال از ماه مبارک رمضان در میان مردم سیستانی‌ وبلوچ می‌توان به نظافت خانه و کاشانه و اماکن مقدّس مانند مساجد و تکایا اشاره کرد.

ابراهیمی افزود: یک هفته قبل از این ماه پرفضیلت، مرزنشینان سیستانی و بلوچ به نظافت کامل مساجد و تکایا می‌پردازند که البته این رسم در بین سیستانی‌هایی که به سایر مناطق ایران مهاجرت کرده‌اند همچنان پابرجاست.

وی ادامه داد: برخی از خانواده‌ها مساجد را با فرش‌های دستبافت که حاصل دستان خودشان است مزین می کنند و قرآن و کتاب‌های دعا را به مساجد هدیه می‌دهند.

پژوهشگر میراث فرهنگی عنوان کرد: غبار روبی مساجد و گرد افشانی و مرتب کردن قرآن‌ها و کتب ادعیه از جمله کارهایی است که برای آمادگی ورود به ماه مهمانی خدا انجام می‌شود.

ابراهیمی افزود: بیشتر خانواده‌های سیستان وبلوچستان که تقریباً از تمکن مالی برخوردارند به ‌خصوص در روستاها یک روز مانده به ماه رمضان گوسفند یا بزی را قربانی می‌کنند و قسمتی از آن را برای همسایه‌ها و افراد بی‌بضاعت می‌فرستند و در طول ماه رمضان افطاری نذری می دهند و یا بین مستمندان تقسیم می کنند.

وی بیان کرد: گرفتن روزه پیشواز و استقبال از ماه مبارک رمضان، از جمله آداب و سنت‌های استان است که مؤمنان روزه دار با روزه اواخر ماه شعبان المعظم (یک یا چند روز قبل از ماه مبارک رمضان)، به استقبال ماه مهمانی خدا می‌روند و خود را برای حضور در این ضیافت پر فیض آماده می‌کنند.

کارشناس مردم شناسی تصریح کرد: یکی از مراسم این ماه مبارک، آشتی و ایجاد دوستی بین افرادی است که به علتی از یکدیگر دل‌آزرده شده‌اند، مردمان این استان بر این باورند که بدون آشتی با برادران دینی، روزه فرد مورد قبول درگاه الهی واقع نمی‌شود.

ابراهیمی خاطرنشان کرد: آن ها عقیده دارند این مراسم آشتی دادن فقط مختص ایام ماه مبارک نیست، بلکه درهمه اعیاد مذهبی و ملی نیز اعضای خانواده و فامیل برای آشتی میان افراد پادر میانی می کنند.

وی ادامه داد: در مراسم آشتی‌کنان یا مردم داری یکی از ریش‌سفیدان نقش آشتی‌دهنده را بازی می‌کند، در خانه‌اش سماور را روشن کرده و چای دم می‌کند و آن 2 نفر را که نسبت به هم کدورتی دارند، بدون اطلاع از یکدیگر دعوت می‌کند و مراسم آشتی‌کنان راه می‌اندازد.
 
معطر کردن مساجد اهل سنت با "سوچکی و اوددار"

پژوهشگر میراث فرهنگی بیان کرد: در بلوچستان نیز همانند منطقه سیستان آداب بسیار اصیلی در ماه ضیافت الهی مرسوم است، زنان و مردان بلوچ از نیمه دوم ماه شعبان خانه را غبارروبی کرده و زمینه برگزاری آداب و رسوم رایج این قوم در ماه رمضان را فراهم کرده و خود را برای استقبال از ماه مبارک رمضان آماده می‌کنند.

ابراهیمی اظهار کرد: بعد از نظافت مساجد توسط مردان بلوچ، زنان به روشن کردن مشک و دود دادن مواد خوشبویی به نام "سوچکی و اوددار" که بیشتر از کشورهای حاشیه خلیج فارس یا پاکستان تهیه می‌شود، اقدام می‌کنند، سوچکی تکه‌های نازکی از یک درخت بسیار خوشبو است که معمولاً با مواد معطر دیگر آغشته شده و در ظروفی با طرح‌های محلی شیک در فروشگاه‌ها عرضه می‌شود.

وی تصریح کرد: یکی دیگر از رسوم نیک و پسندیده در این ماه، عیادت از بیماران است، اگر کسی از همسایه‌ها و یا خویشاوندان مریض باشد، اهالی به عیادتش می‌روند و برای سلامتی او دعا می‌کنند.

کارشناس مردم شناسی اضافه کرد: درگذشته در هر روستا ملا و سید وجود داشته است تا هم به مردم قرآن آموزش دهد وهم احکام شرعی را بگوید سهم امام و.. را مردم به او بپردازند و اکنون که امور سیسمتی و اداری شده است گاه با همکاری معتمدان و بزرگان طوایف و روستاها برای بازگو کردن اصول عقاید، پاسخ به پرسش‌های دینی و آموزش قرآن در ماه مبارک رمضان روحانیون به مساجد مناطقی که فاقد روحانی مستقر است اعزام می‌شوند.

ابراهیمی عنوان کرد: هر روحانی به مدت یک ماه در مسجدی می‌ماند و در روز اول مردم برای خوش‌آمد گویی به دیدن او می‌روند.برای افطار و سحری، هرروز یکی از اهالی او را به خانه‌اش دعوت می‌کند.در طول روز، در مساجد جلسات آموزش قرائت و تجوید قرآن دایر است و این جلسات رونق خاصی دارد.

وی ادامه داد: برای اطلاع از فرارسیدن افطار از روش‌های گوناگون استفاده می‌شود، ازجمله ساعت و تقویم و اعلام وقت توسط رادیو و تلویزیون و...، درگذشته‌های دور تشخیص زمان افطار با امام مسجد بود، به‌این‌ترتیب که امام مسجد به همراه جمعیتی که جلوی مسجد جمع شده‌اند، با نگاه کردن به سرخی بعد از غروب آفتاب، زمان افطار را تشخیص می‌داد.

افطار و سنت زیبای افطاری دادن

پژوهشگر میراث فرهنگی تصریح کرد: چون در مسجد بلندگو نبود بعد از تشخیص زمان افطار توسط امام مسجد، یکی از بزرگان با رفتن بر پشت ‌بام مسجد اذان می‌گفت و بچه‌ها نیز با دویدن در کوچه‌ها زمان افطار را به اطلاع مردم می‌رساندند.

ابراهیمی بیان کرد: روزه‌داران معمولاً روزه خود را با خواندن دعاهای مخصوص افطار و با خرما یا کشمش افطار می‌کنند، در سفره افطار خرما یا کشمش، چای، نان تافتون محلی و کلوچه خرمایی محلی گذاشته می‌شود.

وی ادامه داد: غذای افطار را نیز معمولاً آبگوشت محلی یا هر نوع غذایی که در وسع صاحب‌خانه است تشکیل می‌دهد و افطاری دادن از اعتقدات ومناسک این ماه است.
 
انتهای پیام/
 
 
 
Share/Save/Bookmark
کد مطلب : ۱۳۶۵۸۳


ارسال