بسیج در نگاه تحلیلی امروز، نه فقط یک نهاد سازمانی، بلکه مدلی مردمپایه برای نقشآفرینی اجتماعی و حل مسائل کشور است؛ مدلی که توانسته فراتر از قالبهای اداری، از دل جامعه برخیزد و به نیرویی مؤثر در مدیریت بحرانها و تقویت سرمایه اجتماعی بدل شود.
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی «عصرهامون»، عباس نورزائی فعال اجتماعی در یادداشتی نوشت: امام خمینی (ره) با طرح نظریهٔ «بسیج مستضعفین» بنیانی نو در حکمرانی اسلامی بنا نهاد؛ بنیانی که بر نقشآفرینی مردم، اعتماد به ظرفیتهای نهفتهٔ آنان و تبدیل تودهٔ خاموش به نیروی فعال تمدنساز استوار است. ایشان معتقد بود که جامعهٔ متکی بر مردم، شکستناپذیر است؛ زیرا انرژی عظیم مردمی، موتور حرکت نظام و مهمترین پشتوانهٔ امنیت، تولید و پیشرفت کشور خواهد بود.
نظریهٔ بسیج مستضعفین صرفاً یک سازمان نظامی یا ساختار اداری نیست؛ بلکه یک «فلسفهٔ حکمرانی» است. این نظریه به ما میگوید که مردم نه تماشاگران عرصهٔ قدرت، بلکه «صاحبخانهٔ» کشورند و مشارکت آنها در ادارهٔ امور، یک انتخاب تجملی نیست بلکه ضرورتی حیاتی است. هر جا مردم وارد میدان شدهاند، گرهها گشوده و مسیرهای بنبست شکسته شده است.
همین نگاه دربارهٔ بسیج نیز صادق است؛ بسیج بهعنوان یک نظریه و یک الگوی اجتماعی - تمدنی، سالم و کارآمد است.
نظریهٔ بسیج مستضعفین، در واقع نسخهٔ تکاملیافتهٔ بسیاری از نظریههای حکمرانی، مدیریت، سیاست و جامعهشناسی است. این نظریه بر تجربهٔ عمیق اجتماعی و انسانی استوار است و توانسته در مواجهه با بحرانها، بهتر از بسیاری از الگوهای وارداتی عمل کند و راهحلهای اجرایی و مردمپایه ارائه دهد.
انسانها دارای ویژگیها، روحیات و تواناییهای متفاوت هستند؛ این یک واقعیت اجتماعی است. هنر بسیج در آن است که این تکثر را نه مانع، بلکه ظرفیت بداند و بتواند نیروهای گوناگون را حول یک هدف مشترک متمرکز کند. این توان هماهنگسازی، یکی از مزیتهای بیبدیل بسیج در نسبت با ساختارهای اداری متعارف است.
بسیج مستضعفین وابستهی هیچ دستگاهی نیست؛ تشکیلاتی مستقل و برخاسته از متن مردم است که میتواند به نهادهای مختلف خدمترسانی کند. از روستاها تا محلات شهری، از مساجد تا مراکز مردمی، حتی در دریاها و روی لنجها و کشتیهای ماهیگیری، پایگاههای بسیج چون شبکهای زنده و پویا حضور دارند و نقشآفرینی میکنند.
این گستردگی جغرافیایی و اجتماعی نشان میدهد که بسیج، نهادی برگرفته از خانوارهای مردمی است؛ نهادی که نهتنها فناپذیر نیست، بلکه به دلیل ریشهداشتن در جامعه، همواره توانسته رسالت اجتماعی خود را طی دههها تجربه و عمل، بهخوبی ایفا کند. بسیج امروز، ثمرهی اعتماد مردم و تجلی عقلانیت عملی برخاسته از دل جامعه است.
بنابراین، ماهیت بسیج در انجام هرنوع فعالیت، اعم از نظامی، اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگ، ریشه در ایمان، اعتقاد و عشق به خدمت دارد؛ و همین روحیه است که بسیج را به نیرویی برای پاسداری همهجانبه از دستاوردهای انقلاب اسلامی تبدیل میکند.